Służebność
przesyłu została wprowadzona do kodeksu cywilnego w sierpniu 2008 roku (Ustawa Kodeks Cywilny: DzU nr 116,
poz. 731), w celu uregulowania stosunków prawnych dotyczących
urządzeń przesyłowych między przedsiębiorcami przesyłowymi i właścicielami
nieruchomości, na których takie urządzenia się znajdują, oraz ułatwienia
dalszych inwestycji w sieci przesyłowe, gdyż służebność taka może być
ustanowiona także w odniesieniu do urządzeń dopiero planowanych.
Służebność przesyłu określa zakres, w jakim przedsiębiorca przesyłowy (np. zakład energetyczny, zakład wodno kanalizacyjny, gazownia, wodociągi, zakład ciepłowniczy) może korzystać z cudzej nieruchomości (np. działki, gruntu), na której znajdują się lub mają się
znajdować jego urządzenia przesyłowe - wszelkie konstrukcje i
instalacje tworzące linie do doprowadzania i odprowadzania prądu, energii, gazu, płynów, pary oraz inne urządzenia o podobnym przeznaczeniu.
Ustanowienie
powyższego prawa następuje na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego, który jest
właścicielem urządzeń przesyłowych lub który takie urządzenia zamierza
wybudować. Ustanowienie następuje na podstawie umowy między właścicielem
nieruchomości a przedsiębiorcą na warunkach odpłatnych bądź nieodpłatnie.
Oświadczenie właściciela nieruchomości winno być udzielone w formie aktu
notarialnego.
Służebność
przesyłu może mieć zastosowanie nie tylko do takich stanów faktycznych, w
których urządzenia przesyłowe już istnieją, ale również do takich, w których
przedsiębiorca zamierza dopiero wybudować urządzenia w przyszłości. Pozwala to
na uregulowanie zaszłości, jaki i daje możliwość wykorzystania nowej regulacji
do zabezpieczenia interesu prawnego przedsiębiorcy w fazie planowania
inwestycji.
W
braku możliwości uregulowania stosunków pomiędzy właścicielem nieruchomości a
przedsiębiorcą w drodze umowy, istnieje możliwość ustanowienia służebności
przesyłu w drodze sądowej. Sąd w postępowaniu nieprocesowym rozstrzyga o
zasadności ustanowienia służebności przesyłu, o jej zakresie, jak również o
wynagrodzeniu za ustalenie tego prawa przysługujące właścicielowi nieruchomości.
W
przypadku umownego ustanawiania służebności przesyłu strony, przy określaniu
wynagrodzenia za korzystanie z gruntu, mogą wesprzeć się opinią rzeczoznawcy
majątkowego w tym zakresie. W przypadku sądowego ustanowienia służebności, sąd
określa to wynagrodzenie na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez
biegłego sądowego.
W
ramach regulowania stanu prawnego władania cudzym gruntem dla potrzeb
eksploatacji istniejących już urządzeń przesyłowych, właścicielowi
nieruchomości, na której niejednokrotnie od lat istnieją urządzenia przesyłowe,
przysługuje miedzy innymi:
-
Wynagrodzenie za bezumowne
korzystanie z nieruchomości (pot. odszkodowanie) (o ile ani on, ani jego poprzednicy prawni nie zawierali umów o korzystanie z
gruntu) - maksymalnie za 10 lat (zgodnie z orzecznictwem, wynagrodzenie należne
właścicielowi obejmuje cały okres, przez który posiadacz korzystał z rzeczy
(...). Wynagrodzeni za bezumowne korzystanie z terenu można żądać za dziesięć lat
wstecz, licząc od dnia złożenia pozwu w sądzie. Za wcześniejsze lata żądanie
przedawnia się);
-
Wynagrodzenie za ustanowienie
służebności -
obejmujące dwa elementy: rekompensatę za
obniżenie wartości nieruchomości zależne od stopnia ingerencji
ustanowionego prawa w prawo własności lub użytkowania wieczystego oraz ekwiwalent za wyrażoną zgodę i prawo do
korzystania z gruntu w latach eksploatacji urządzenia.
Służebność przesyłu 
